Wybór odpowiedniego węża ogrodowego może wydawać się prostym zadaniem, jednak rynek oferuje tak wiele różnorodnych rozwiązań, że łatwo się pogubić. Dobry wąż to nie tylko narzędzie do podlewania roślin, ale także inwestycja w komfort pracy i długowieczność produktu. Zrozumienie potrzeb własnego ogrodu, preferencji dotyczących użytkowania oraz budżetu pozwoli na podjęcie świadomej decyzji. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na materiał wykonania, średnicę, długość, a także dodatkowe funkcje, które mogą znacząco ułatwić codzienne czynności ogrodnicze.
W dzisiejszych czasach producenci prześcigają się w innowacjach, oferując węże wzmocnione, samorozciągające się, antybakteryjne czy odporne na promieniowanie UV. Każdy z tych elementów ma wpływ na cenę i przeznaczenie węża. Niektóre modele świetnie sprawdzą się przy delikatnych roślinach tarasowych, inne natomiast będą idealne do nawadniania dużych połaci trawnika czy mycia samochodu. Zanim dokonamy zakupu, warto zastanowić się, jak często i do czego będziemy go używać, aby uniknąć sytuacji, w której zakupiony wąż okaże się zbyt krótki, zbyt sztywny lub po prostu nie spełni naszych oczekiwań.
W tym artykule przyjrzymy się bliżej różnym typom węży ogrodowych dostępnych na rynku, ich charakterystyce, zaletom i wadom. Pomożemy Ci zrozumieć, jakie kryteria są najważniejsze przy wyborze, abyś mógł cieszyć się komfortowym i efektywnym podlewaniem swojego ogrodu przez wiele lat. Dowiesz się, na co zwrócić uwagę, aby zainwestować mądrze i uniknąć kosztownych błędów, które mogą wyniknąć z pośpiesznego lub nieprzemyślanego zakupu. Naszym celem jest dostarczenie kompleksowej wiedzy, która ułatwi Ci podjęcie najlepszej decyzji dopasowanej do Twoich indywidualnych potrzeb.
Jakie cechy powinien posiadać dobry wąż do ogrodu?
Dobry wąż ogrodowy powinien charakteryzować się kilkoma kluczowymi cechami, które decydują o jego funkcjonalności, trwałości i komforcie użytkowania. Przede wszystkim materiał wykonania jest niezwykle ważny. Najczęściej spotykane są węże wykonane z PVC, gumy lub tworzyw sztucznych wzmocnionych włóknami. Węże gumowe są zazwyczaj bardziej elastyczne, odporne na wysokie temperatury i promieniowanie UV, ale też cięższe i droższe. Węże PVC są lżejsze i tańsze, jednak mogą być mniej odporne na skręcanie i uszkodzenia mechaniczne.
Kolejnym istotnym parametrem jest średnica wewnętrzna węża, która wpływa na przepływ wody. Standardowe średnice to 1/2 cala (około 13 mm), 3/4 cala (około 19 mm) i 1 cal (około 25 mm). Mniejsza średnica zapewnia niższy przepływ wody, co może być wystarczające do podlewania rabat kwiatowych czy niewielkich trawników. Większa średnica jest idealna do szybkiego napełniania basenów, mycia dużych powierzchni czy zasilania systemów nawadniających, gdzie potrzebny jest duży strumień wody. Wybór średnicy powinien być dopasowany do ciśnienia wody w instalacji oraz do potrzeb użytkownika.
Długość węża to kolejny aspekt, który należy starannie przemyśleć. Zbyt krótki wąż będzie ograniczał zasięg podlewania, zmuszając do częstego przepinania lub zakupu dodatkowych akcesoriów. Z kolei zbyt długi wąż może być nieporęczny, trudny do zwinięcia i przechowywania, a także powodować straty ciśnienia wody. Zawsze warto zmierzyć odległość od punktu poboru wody do najdalszego punktu w ogrodzie, który wymaga nawodnienia, i wybrać wąż o nieco większej długości, aby zapewnić sobie komfortowy zapas. Odporność na skręcanie i załamywanie to cecha, która znacząco wpływa na wygodę użytkowania. Węże dobrej jakości są zazwyczaj wielowarstwowe i posiadają wewnętrzne wzmocnienia, które zapobiegają zagięciom blokującym przepływ wody.
Wybór idealnej średnicy węża do podlewania ogrodu
Wąż o średnicy 1/2 cala jest najpopularniejszym wyborem dla większości przydomowych ogródków. Jest lekki, łatwy w manewrowaniu i wystarczający do podstawowych czynności, takich jak podlewanie rabat kwiatowych, warzywnika czy niewielkiego trawnika za pomocą tradycyjnego zraszacza. Ciśnienie wody w instalacji domowej jest zazwyczaj wystarczające, aby zapewnić odpowiedni strumień na tej średnicy. Jednakże, jeśli posiadamy duży ogród, potrzebujemy szybko napełnić beczkę z deszczówką lub używamy zraszaczy o dużym zapotrzebowaniu na wodę, wąż 1/2 cala może okazać się niewystarczający.
Średnica 3/4 cala oferuje znacznie większy przepływ wody, co sprawia, że jest idealna do nawadniania większych powierzchni, takich jak rozległe trawniki. Umożliwia szybsze dostarczenie potrzebnej ilości wody, skracając czas podlewania. Jest to również dobry wybór, jeśli planujemy podłączyć do węża różne akcesoria, takie jak pistolety z wieloma funkcjami strumieni czy wydajne zraszacze. Warto jednak pamiętać, że wąż o tej średnicy jest cięższy i mniej poręczny niż model 1/2 cala. W przypadku słabszego ciśnienia wody w instalacji, wąż 3/4 cala może nie działać optymalnie, a strumień wody będzie słabszy niż oczekiwano.
Największa średnica, czyli 1 cal (około 25 mm), jest przeznaczona do najbardziej wymagających zastosowań. Jest to optymalny wybór do nawadniania bardzo dużych ogrodów, pól uprawnych, a także do zastosowań profesjonalnych. Pozwala na maksymalne wykorzystanie ciśnienia wody i dostarczenie jej w największej ilości. Węże o tej średnicy są również często wybierane do zastosowań, gdzie potrzebny jest silny strumień, na przykład do mycia samochodów czy czyszczenia tarasów. Ze względu na swoją wagę i gabaryty, są one najmniej poręczne i wymagają odpowiedniej przestrzeni do przechowywania. Przy wyborze średnicy węża, zawsze warto wziąć pod uwagę ciśnienie wody w naszej instalacji oraz odległość, na jaką będziemy musieli transportować wodę.
Długość węża ogrodowego jaki jest najlepszy wybór?
Dobranie odpowiedniej długości węża ogrodowego jest kluczowe dla komfortu jego użytkowania i efektywności podlewania. Zbyt krótki wąż będzie nas ograniczał, zmuszając do częstego przepinania, co jest uciążliwe i czasochłonne. Z kolei wąż zbyt długi będzie nieporęczny, trudny do przechowywania i może powodować straty ciśnienia wody, co wpłynie na siłę strumienia. Optymalna długość zależy od wielkości ogrodu i rozmieszczenia punktów poboru wody.
Pierwszym krokiem powinno być dokładne zmierzenie odległości od kranu ogrodowego do najdalszego punktu w ogrodzie, który wymaga nawodnienia. Do uzyskanej wartości warto dodać zapas około 10-20%. Pozwoli to na swobodne manewrowanie wężem wokół roślin, mebli ogrodowych czy innych przeszkód, bez konieczności naciągania go. Pamiętajmy, że wąż często wymaga pewnej swobody ruchów, zwłaszcza podczas podlewania dużych obszarów.
Standardowe długości węży ogrodowych wahają się od 15 do 100 metrów. Dla małych balkonów czy niewielkich ogródków przydomowych często wystarczające są węże o długości 15-25 metrów. W przypadku średniej wielkości ogrodów, optymalne mogą okazać się węże 30-50 metrowe. Natomiast dla dużych posesji, rozległych trawników czy działek rekreacyjnych, niezbędne będą węże o długości 75-100 metrów.
Warto również zwrócić uwagę na fakt, że im dłuższy wąż, tym większe straty ciśnienia wody na jego długości. Jeśli nasze ujęcie wody charakteryzuje się niskim ciśnieniem, wybór bardzo długiego węża, zwłaszcza o mniejszej średnicy, może skutkować bardzo słabym strumieniem wody na końcu. W takich sytuacjach lepiej rozważyć wąż o większej średnicy lub podzielić ogród na mniejsze strefy, używając krótszych węży.
Przed zakupem warto również zastanowić się nad sposobem przechowywania węża. Długie węże wymagają odpowiedniego miejsca, na przykład bębna naściennego, wózka na wąż lub po prostu dużej, płaskiej powierzchni. Węże samorozciągające się, choć wygodne w użyciu, często mają ograniczoną maksymalną długość i mogą być mniej trwałe przy intensywnym użytkowaniu.
Jakie materiały są wykorzystywane do produkcji węży ogrodowych?
Materiał, z którego wykonany jest wąż ogrodowy, ma kluczowe znaczenie dla jego trwałości, elastyczności, odporności na czynniki zewnętrzne oraz ceny. Producenci stosują różne tworzywa, często łącząc je w wielowarstwowe konstrukcje, aby uzyskać optymalne właściwości użytkowe. Zrozumienie charakterystyki poszczególnych materiałów pozwoli na świadomy wybór produktu najlepiej dopasowanego do naszych potrzeb.
Najczęściej spotykane na rynku są węże wykonane z PVC (polichlorek winylu). Są one zazwyczaj najtańsze i lekkie, co czyni je popularnym wyborem dla osób szukających ekonomicznego rozwiązania. Węże PVC są dostępne w wielu wariantach – od prostych, jednowarstwowych, po bardziej zaawansowane, wielowarstwowe konstrukcje wzmocnione siatkami poliestrowymi lub nylonowymi. Te wzmocnienia zapobiegają skręcaniu się i pękaniu węża pod wpływem ciśnienia wody i naprężeń mechanicznych. Niestety, węże PVC mogą być mniej elastyczne, zwłaszcza w niskich temperaturach, i mniej odporne na promieniowanie UV, co może prowadzić do ich szybszego starzenia się i kruszenia.
Węże gumowe cieszą się opinią najbardziej wytrzymałych i elastycznych. Guma, zwłaszcza wysokiej jakości, jest odporna na wysokie i niskie temperatury, promieniowanie UV, a także na uszkodzenia mechaniczne. Węże gumowe doskonale zachowują swoją elastyczność nawet w chłodne dni, co ułatwia ich rozwijanie i zwijanie. Są również odporne na skręcanie i załamywanie. Ich głównym minusem jest zazwyczaj wyższa cena oraz większa waga w porównaniu do węży PVC. Węże gumowe często wybierane są przez profesjonalistów lub przez użytkowników, którzy cenią sobie najwyższą jakość i trwałość produktu.
Coraz większą popularność zdobywają również węże wykonane z nowoczesnych tworzyw sztucznych, takich jak TPE (termoplastyczny elastomer) czy poliuretan. Materiały te łączą w sobie zalety PVC i gumy – są elastyczne, lekkie, odporne na promieniowanie UV i warunki atmosferyczne, a także wolne od toksycznych ftalanów. Węże wykonane z tych materiałów często charakteryzują się bardzo dobrą odpornością na skręcanie i uszkodzenia. Mogą być droższe od standardowych węży PVC, ale oferują lepsze parametry użytkowe i dłuższą żywotność.
Warto również wspomnieć o innowacyjnych rozwiązaniach, takich jak węże samorozciągające się (zwane też magicznymi). Zazwyczaj wykonane są z lateksu lub podobnego materiału, który pod wpływem ciśnienia wody rozciąga się do nawet trzykrotności swojej pierwotnej długości, a po zakończeniu przepływu wody kurczy się do pierwotnych rozmiarów. Są one niezwykle lekkie i poręczne, łatwe do przechowywania. Ich główną wadą może być mniejsza odporność na uszkodzenia mechaniczne (np. przetarcia o ostre krawędzie) oraz ograniczona żywotność w porównaniu do klasycznych węży gumowych czy wielowarstwowych PVC.
Węże ogrodowe wielowarstwowe i ich wyjątkowe zalety
Węże ogrodowe wielowarstwowe to kategoria produktów, która znacząco przewyższa pod względem jakości i trwałości proste, jednowarstwowe modele. Konstrukcja składająca się z kilku warstw materiału, często połączonych zbrojeniem w postaci siatki nylonowej lub poliestrowej, zapewnia szereg wyjątkowych zalet, które doceni każdy ogrodnik. Te zaawansowane technologicznie węże są odpowiedzią na rosnące wymagania użytkowników dotyczące komfortu użytkowania i długowieczności narzędzi ogrodniczych.
Jedną z najważniejszych zalet wielowarstwowych węży jest ich niezwykła odporność na skręcanie i załamywanie. Zbrojenie wykonane z wytrzymałych włókien syntetycznych zapobiega deformacji węża pod wpływem ciśnienia wody i naprężeń mechanicznych. Dzięki temu przepływ wody jest niezakłócony, nawet gdy wąż jest mocno wygięty lub częściowo zawinięty. Eliminuje to irytujące sytuacje, w których musimy przerywać pracę, aby rozprostować zablokowany strumień wody. Ta cecha przekłada się bezpośrednio na komfort pracy i oszczędność czasu.
Kolejną istotną zaletą jest zwiększona odporność na czynniki atmosferyczne. Wiele węży wielowarstwowych jest wykonanych z materiałów odpornych na promieniowanie UV, co zapobiega degradacji tworzywa pod wpływem słońca. Są one również bardziej odporne na zmiany temperatury, dzięki czemu zachowują elastyczność zarówno w upalne dni, jak i podczas chłodniejszych wieczorów. Dodatkowo, wysokiej jakości węże wielowarstwowe są odporne na działanie substancji chemicznych, takich jak nawozy czy środki ochrony roślin, co pozwala na ich bezpieczne stosowanie w całym ogrodzie.
Węże wielowarstwowe, dzięki swojej solidnej konstrukcji, charakteryzują się również wyższą odpornością na uszkodzenia mechaniczne, takie jak przetarcia, przecięcia czy przebicia. Zbrojenie stanowi skuteczną barierę ochronną dla wewnętrznych warstw węża, przedłużając jego żywotność nawet przy intensywnym użytkowaniu i kontakcie z nierównym podłożem czy ostrymi elementami ogrodu. To sprawia, że są one inwestycją długoterminową, która zwraca się poprzez wieloletnie bezproblemowe użytkowanie.
Warto również wspomnieć o aspektach zdrowotnych i środowiskowych. Producenci coraz częściej oferują węże wielowarstwowe wykonane z materiałów wolnych od szkodliwych substancji, takich jak ftalany czy metale ciężkie. Są one bezpieczne w kontakcie z wodą pitną, co pozwala na ich wykorzystanie nie tylko do podlewania roślin, ale także do innych zastosowań, gdzie czystość wody ma znaczenie. Wybierając węże wielowarstwowe, stawiamy na jakość, trwałość i bezpieczeństwo, co przekłada się na większą satysfakcję z prac ogrodniczych.
Jakie są rodzaje przyłączy i złączek do węży ogrodowych?
Systemy przyłączeniowe do węży ogrodowych to kluczowy element, który decyduje o szczelności połączeń, łatwości montażu i możliwości wykorzystania różnych akcesoriów. Na rynku dostępnych jest kilka standardowych typów złączek, które pozwalają na szybkie i bezproblemowe podłączenie węża do kranu, rozdzielacza czy innych elementów systemu nawadniania. Zrozumienie ich budowy i przeznaczenia jest niezbędne do stworzenia funkcjonalnego i szczelnego systemu.
Najpopularniejszym systemem przyłączeniowym jest tzw. system szybkozłączek, który opiera się na złączkach zatrzaskowych. W jego skład wchodzą zazwyczaj trzy podstawowe elementy: szybkozłączka z gniazdem (która montowana jest na końcu węża), szybkozłączka z wtykiem (montowana na kranie lub na innym wężu) oraz złączka do podłączenia akcesoriów (np. pistoletu zraszającego), która posiada wtyk pasujący do wtyku na drugim końcu węża.
Szybkozłączki są wykonane zazwyczaj z tworzywa sztucznego, odpornego na promieniowanie UV i uszkodzenia mechaniczne. Wewnątrz posiadają mechanizm zapadkowy, który po wsunięciu wtyku blokuje go w gnieździe, zapewniając szczelne połączenie. Wiele modeli jest wyposażonych w dodatkowe uszczelki gumowe, które gwarantują pełną szczelność systemu. Systemy te charakteryzują się łatwością montażu i demontażu – wystarczy lekko odciągnąć pierścień blokujący, aby rozłączyć wąż. Są one kompatybilne z większością węży ogrodowych o standardowych średnicach.
Oprócz standardowych szybkozłączek, dostępne są również inne rodzaje przyłączy. Przyłącza kranowe mogą mieć formę nakręcanej końcówki z gwintem, która pasuje do gwintowanego wylotu kranu. Często posiadają one adaptery, umożliwiające podłączenie węży o różnych średnicach. Istnieją również przyłącza z zaworkiem, które pozwalają na odcięcie dopływu wody bez konieczności zakręcania kranu. Jest to bardzo praktyczne rozwiązanie, gdy chcemy szybko zmienić akcesorium podłączone do węża lub gdy potrzebujemy na chwilę przerwać podlewanie.
W przypadku połączeń wymagających szczególnej trwałości i odporności na wysokie ciśnienie, stosuje się złączki metalowe, np. mosiężne lub stalowe. Są one droższe, ale znacznie trwalsze i bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne niż ich plastikowe odpowiedniki. Mogą być wykorzystywane w profesjonalnych systemach nawadniania lub w miejscach, gdzie istnieje ryzyko uszkodzenia złączek.
Warto również zwrócić uwagę na systemy przejściowe, które pozwalają na łączenie węży o różnych średnicach lub podłączanie węży do systemów o nietypowych przyłączach. Dostępne są również różnego rodzaju rozdzielacze, które umożliwiają podłączenie dwóch lub więcej węży do jednego kranu, co znacznie zwiększa funkcjonalność całego systemu nawadniania. Wybierając złączki, należy upewnić się, że są one kompatybilne z naszym wężem i kranem, a także dopasowane do planowanych zastosowań.
Węże samorozciągające się czy tradycyjne – co wybrać?
Rynek oferuje dwa główne typy węży ogrodowych, które różnią się znacząco pod względem konstrukcji, sposobu użytkowania i parametrów technicznych: tradycyjne węże, wykonane z PVC, gumy lub innych trwałych materiałów, oraz nowoczesne węże samorozciągające się, zwane również magicznymi. Wybór między nimi zależy od indywidualnych preferencji, wielkości ogrodu i oczekiwanego komfortu użytkowania.
Tradycyjne węże ogrodowe są sprawdzonym rozwiązaniem, cenionym za swoją trwałość i wszechstronność. Wykonane z wielowarstwowych materiałów, często wzmocnionych siatką, są odporne na uszkodzenia mechaniczne, promieniowanie UV i wysokie ciśnienie wody. Charakteryzują się długą żywotnością i niezawodnością. Ich głównym minusem jest waga i nieporęczność, zwłaszcza w przypadku dłuższych modeli. Zwinięcie i przechowywanie tradycyjnego węża, szczególnie w chłodne dni, może być uciążliwe. Wymagają również odpowiedniego miejsca do przechowywania, aby zapobiec ich plątaniu i uszkodzeniom.
Węże samorozciągające się zyskały popularność dzięki swojej niezwykłej lekkości i kompaktowości. Ich sekret tkwi w specjalnej konstrukcji – pod wpływem ciśnienia wody materiał, z którego są wykonane (często lateks lub podobny elastyczny polimer), rozciąga się do kilku razy większej długości. Po zakończeniu przepływu wody wąż samoczynnie kurczy się do swoich pierwotnych, niewielkich rozmiarów. Jest to ogromna zaleta dla osób, które cenią sobie łatwość przechowywania i mobilność. Węże te są bardzo poręczne i łatwe w manewrowaniu, co ułatwia podlewanie nawet w trudno dostępnych miejscach.
Jednakże, węże samorozciągające się mają również swoje wady. Zazwyczaj są mniej odporne na uszkodzenia mechaniczne niż ich tradycyjne odpowiedniki. Przetarcie o ostry kamień, gałąź czy krawędź betonową może prowadzić do przebicia lub rozdarcia. Ich żywotność może być krótsza, zwłaszcza przy intensywnym użytkowaniu. Ponadto, maksymalna długość węży samorozciągających się jest zazwyczaj ograniczona, co może być problemem w przypadku dużych ogrodów. Niektóre modele mogą również mieć mniejszą odporność na wysokie ciśnienie wody, co może skutkować zmniejszeniem strumienia na końcu węża.
Podsumowując, wybór zależy od priorytetów. Jeśli szukasz rozwiązania na lata, które poradzi sobie z trudnymi warunkami i intensywnym użytkowaniem, tradycyjny wąż wielowarstwowy będzie lepszym wyborem. Jeśli natomiast cenisz sobie lekkość, kompaktowość i łatwość przechowywania, a Twój ogród nie jest narażony na ekstremalne warunki, wąż samorozciągający się może okazać się idealnym rozwiązaniem. Warto również rozważyć posiadanie obu typów węży – tradycyjnego do cięższych prac i dłuższego przechowywania, oraz samorozciągającego się do szybkich, codziennych podlewań.
Jak prawidłowo przechowywać wąż ogrodowy przez cały rok?
Odpowiednie przechowywanie węża ogrodowego to klucz do jego długowieczności i utrzymania optymalnych parametrów użytkowych przez wiele sezonów. Niewłaściwe składowanie może prowadzić do deformacji, pęknięć, uszkodzeń zbrojenia czy degradacji materiału pod wpływem czynników atmosferycznych. Aby wąż służył nam jak najdłużej, warto zastosować kilka prostych zasad dotyczących jego przechowywania, zarówno w sezonie, jak i poza nim.
Przede wszystkim, po każdym użyciu, a zwłaszcza przed dłuższym okresem nieużywania (np. przed zimą), wąż powinien zostać opróżniony z wody. Pozostawiona wewnątrz woda, zwłaszcza w niskich temperaturach, może zamarznąć i spowodować pęknięcie węża. Aby to zrobić, należy odłączyć wąż od kranu i rozwinąć go na całej długości, pozwalając wodzie swobodnie wypłynąć. Można również delikatnie unieść jeden koniec węża, aby przyspieszyć proces opróżniania.
Kolejnym ważnym krokiem jest dokładne zwinięcie węża. Unikajmy luźnego rzucania go na ziemię lub zwijania w ciasne kłęby, które mogą prowadzić do powstawania trwałych zagięć i osłabienia materiału. Najlepszym rozwiązaniem jest zwinięcie węża w luźne kręgi, które można następnie umieścić na specjalnym wieszaku na węże, bębnie, wózku lub po prostu powiesić na haczyku. W przypadku węży samorozciągających się, należy pamiętać, aby były one całkowicie opróżnione z wody przed zwinięciem, co pozwoli im wrócić do pierwotnych, kompaktowych rozmiarów.
Miejsce przechowywania węża ma również ogromne znaczenie. Idealnym rozwiązaniem jest przechowywanie węża w chłodnym, suchym i zacienionym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Promieniowanie UV może powodować degradację materiału, czyniąc go kruchym i podatnym na pękanie. Wysoka temperatura również może negatywnie wpływać na elastyczność i strukturę węża. Piwnica, garaż, szopa narzędziowa czy nawet zacieniony kąt na ścianie budynku to dobre opcje. Należy unikać przechowywania węża na zewnątrz, na słońcu lub w miejscach, gdzie jest narażony na uszkodzenia mechaniczne.
Jeśli planujemy przechowywać wąż przez całą zimę, warto dodatkowo zabezpieczyć go przed mrozem. Po opróżnieniu i zwinięciu, można go owinąć folią ochronną lub przechowywać w oryginalnym opakowaniu, jeśli takie posiadamy. Należy upewnić się, że wąż nie jest narażony na nacisk innych przedmiotów, co mogłoby spowodować jego deformację. Regularne przeglądanie węża pod kątem ewentualnych uszkodzeń i konserwacja złączek (np. poprzez nasmarowanie uszczelek) również przyczynią się do jego dłuższej żywotności.
Pamiętajmy, że nawet najlepszy wąż ogrodowy, jeśli będzie nieprawidłowo przechowywany, szybko straci swoje właściwości. Inwestycja w odpowiednie akcesoria do przechowywania, takie jak bęben czy wieszak, oraz stosowanie się do powyższych zasad, pozwoli nam cieszyć się sprawnym i niezawodnym wężem przez wiele lat, co przełoży się na komfort i efektywność naszych prac ogrodniczych.
